Krzyżowanie nóżek u niemowlaka – kiedy norma, a kiedy sygnał ostrzegawczy?

Rodzice pytają mnie, dlaczego ich dziecko krzyżuje nóżki oraz czy jest to coś złego. Wątpliwości rodziców są dla mnie całkowicie zrozumiałe. Rodzice zwracają uwagę na najdrobniejsze gesty i zachowania swoich pociech i jest to na pewno w pełni naturalne i dobre. Oczywiście pewne zachowania faktycznie mogą budzić wątpliwości. W dalszej części wpisu opowiem więcej o krzyżowaniu nóżek. Od razu, jednak pragnę powiedzieć, że nie każda pozycja, która wygląda nietypowo, oznacza trudność lub problem rozwojowy. Kluczowe znaczenie ma to, w jaki sposób dziecko daną czynność wykonuje, jak często i w jakim kontekście dana pozycja się pojawia. Szczegóły poniżej. 

W artykule

Jak wygląda rozwój nóżek u niemowlęcia?

W przebiegu prawidłowego rozwoju niemowlę osiąga symetrię ciała około trzeciego miesiąca życia. Coraz sprawniej radzi sobie z kolejnymi aktywnościami w linii środkowej ciała. Przykładem będzie chwytanie zabawki w ręce i zabawa. W tym okresie u dziecka można zaobserwować charakterystyczne ułożenie nóżek, a właściwie powinniśmy powiedzieć kończyn dolnych. Najczęściej będą one ugięte w stawach biodrowych i kolanowych. Kolana będą nieco oddalone od siebie, a stopy blisko siebie. Dziecko zazwyczaj będzie też między innymi pocierać stopą o stopę. Zwykle można zaobserwować również charakterystyczne "kopanie nóżkami". Jest to bardzo ważny etap w rozwoju dziecka.

Takie ułożenie kończyn dolnych jest wzorcem fizjologicznym. Określa się go jako wzorzec zgięcia, odwiedzenia i rotacji zewnętrznej. Pozycja dziecka leżącego na plecach zaczyna przypominać pozycję siadu. W tym okresie widok ugiętych i uniesionych nad podłoże kończyn dolnych jest naturalny i nie powinien niepokoić. 

Na tym etapie spodziewamy się u dziecka:

• prawidłowego napięcia posturalnego,
• odpowiedniej stabilności tułowia,
• właściwego rozkładu napięcia mięśniowego w całym ciele.

W okolicy drugiego półrocza życia zaobserwujemy kolejne zmiany. Przewaga mięśni zginających kończyn dolnych stopniowo się zmniejsza, a nóżki się prostują. Zmiany te są niezbędne do nabywania przez dziecko kolejnych umiejętności ruchowych. W późniejszym etapie będą one potrzebne do pionizacji i stawiania pierwszych kroków. Więcej na ten temat można przeczytać w osobnym artykule: "Pierwsze kroki dziecka".

Dlaczego niemowlę krzyżuje nóżki?

Jeśli niemowlę, leżąc na plecach krzyżuje ugięte nóżki, to zazwyczaj nie będzie to  powodem do niepokoju. Podkreślam, że mam tutaj na myśli sytuacje, w której nóżki są ugięte. Takie ułożenie często mieści się w normie rozwojowej. Krzyżowanie ugiętych kończyn dolnych może być formą stabilizacji obwodowej, dzięki której maluszkowi łatwiej jest kontrolować swoje ciało. Może to również stanowić element zabawy oraz być sposobem na poznawanie własnego ciała. Niemowlę w ten sposób poznaje, uczy się i testuje swoje możliwości oraz obserwuje reakcje własnego ciała. 

Zachowaniem, które powinno zwrócić naszą uwagę będzie natomiast to, gdy niemowlę, leżąc na plecach będzie krzyżować nóżki wyprostowane. Nie mam tutaj na myśli sporadycznego przyjmowania takiej pozycji. Prewencja lub dominacja takiego wzorca jest warta uwagi. Typowe przyczyny wymienię poniżej. W takiej sytuacji dobrym pomysłem będzie natomiast konsultacja z fizjoterapeutą dziecięcym lub pediatrą. Specjalista oceni rozwój dziecka i oceni, czy faktycznie jest to powodem do niepokoju i czy należy w tym obszarze pracować.

Dlaczego prostowanie nóżek w takiej sytuacji może być sygnałem ostrzegawczym?

Niemowlę prostuje, usztywnia i krzyżuje nóżki, ponieważ szuka dodatkowej stabilizacji swojego ciała. Będzie tak, jeżeli napięcie w tułowiu jest niewystarczające i nie daje dziecku odpowiedniego wsparcia. Wówczas może ono kompensować to poprzez zwiększanie napięcie w częściach oddalonych od centrum ciała. Mowa jest wtedy o częściach ciała dystalnych, czyli kończynach dolnych lub górnych. Oczywiście nie jest lub nie musi to być jedyna przyczyna. W takich sytuacjach można również zaobserwować: 

• sztywność obręczy barkowej,
• zaciskanie rączek w piąstki,
• podwijanie palców stóp,
• sztywne i mało płynne ruchy,
• tendencja do szybkiej pionizacji,
• chód na palcach.
  

Jeśli krzyżowanie lub prostowanie kończyn dolnych jest częste, utrwalone i dominujące, to może mieć ono również wpływ na dalszy rozwój ruchowy dziecka. Może ono świadczyć między innymi o:

• wzmożonym napięciu mięśniowym w kończynach dolnych,
• nieprawidłowej stabilności miednicy i tułowia,
• trudnościach w kontroli posturalnej.

Może również wpływać na rozwój symetrii oraz utrudniać dziecku przygotowywanie się do kolejnych umiejętność ruchowych jak obroty czy pełzanie.

Jeszcze raz podkreślę, że sporadyczne krzyżowanie lub prostowanie nóżek może być elementem rozwoju. Jeżeli jednak występuje bardzo często i długo się utrzymuje, to warto przyjrzeć się temu dokładniej.

Kiedy skonsultować krzyżowanie nóżek u niemowlaka z fizjoterapeutą?

Wizyta u fizjoterapeuty pozwala rodzicom upewnić się, że rozwój ich dziecka przebiega harmonijnie. W kwestii krzyżowania nóżek konsultację ze specjalistą warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy:

• krzyżowanie lub prostowanie kończyn dolnych jest wzorcem dominującym,
• dziecko często lubi wracać do tej samej pozycji,
• wzorzec utrzymuje się mimo zmiany pozycji,
• towarzyszą temu jeszcze inne sygnały, takie jak sztywność ciała, asymetria ułożenia lub ruchu oraz trudność w rozluźnianiu rączek,
• dziecko sprawia wrażenie, jakby napinało się, aby utrzymać pozycję,
• ruchy są mało płynne, a kończyny dolne często pozostają wyprostowane i sztywne.

Warto pamiętać, że intuicja rodzica jest bardzo ważnym sygnałem. Jeżeli coś nie daje spokoju, to warto to sprawdzić. Wczesna obserwacja i ewentualne wsparcie w wielu przypadkach pozwalają zapobiec utrwaleniu niewłaściwych i niekorzystnych wzorców oraz wspiera harmonijny i naturalny rozwój niemowlęcia.

Jak rodzice mogą wspierać dziecko w domu?

W codziennym życiu dziecka warto zadbać o różnorodność pozycji i ruchu. Zaleca się zwrócić uwagę na podłoże, na którym dziecko przebywa. Nie powinno być zbyt miękkie, ale też nie może być bardzo twarde. Dobrze sprawdzi się mata piankowa. W osobnym artykule można przeczytać, dlaczego jako fizjoterapeutka polecam matę piankową i którą wybrać:  "Jaką matę wybrać dla niemowlaka". Polecam również zajrzeć do artykułu "[Video] 7 zabaw i ćwiczeń wspierających rozwój linii środkowej ciała i symetrii", gdzie pokazuję kilka przykładowych zabaw i ćwiczeń do wykonania w domu. Kluczowa jest również przyjazna pielęgnacja obejmująca sposoby podnoszenia, noszenia, odkładania i obracania dziecka. Co więcej, warto ograniczyć czas spędzany przez dziecko w fotelikach lub bujaczkach. Rodzice powinni być uważni na sygnały, jakie wysyła dziecko oraz pamiętać, że bliskość, relacja i poczucie bezpieczeństwa również mają wpływ na rozwój posturlany.

Podsumowanie

Krzyżowanie i prostowanie kończyn dolnych u niemowlęcia nie zawsze oznacza trudność, ale może być ważną informacją o tym, jak dziecko radzi sobie ze stabilnością i napięciem mięśniowym. Uważna obserwacja i ewentualne wsparcie specjalisty mogą pomóc zadbać o naturalny i harmonijny rozwój dziecka.

Bibliogriafia: